Crop Science Polska

Informacje

Kategoria

Artykuł

Data

Tagi

ochrona, pszenica, środki ochrony roślin, zboża, pszenżyto

Szkodniki zbóż

Szkodników zbóż kłosowych sukcesywnie przybywa. Nie tylko powodują coraz większe straty plonu ziarna, lecz także obniżają jego jakość.
Problem zwalczania szkodników zbóż o ekonomicznym znaczeniu wyłonił się wraz ze zmianami w technologii uprawy. Intensywna ochrona przed chwastami i chorobami oraz obfite nawożenie sprzyjają rozwojowi różnych gatunków owadów. Gatunkami najliczniej występującymi na terenie Polski i wywołującymi największe straty są mszyce, skrzypionki i ploniarka zbożówka.
Mszyce należy zwalczać przed wytworzeniem spadzi. Kiedy rośliny pokryte są przez spadź, to insektycydy działają inaczej i wówczas zmienia się ich toksyczność dla pszczół. Ewentualnie zwalczając mszyce, gdy jest już spadź, należy stosować insektycydy zgodnie z etykietą. Po stwierdzeniu spadzi nie wolno używać insektycydów zawierających chloropiryfos oraz dimetoat.
Mszyce

Na uprawach zbóż żeruje wiele gatunków mszyc, ale największe znaczenie mają trzy: czeremchowo-zbożowa, zbożowa i różano-trawowa. Te gatunki są ważne gospodarczo z prostego powodu – corocznie i najliczniej pojawiają się na terenie całego kraju.

Mszyce zimują w stadium jaja na swoich tzw. gospodarzach zimowych. W zależności od gatunku są to rośliny jednoliścienne (mszyca zbożowa), krzewy czeremchy (mszyca czeremchowo-zbożowa), a w przypadku mszycy różano-trawowej dzikie gatunki róż. Po wylęgu z jaj i rozwoju kilku pokoleń na zimowych gospodarzach, w maju mszyce nalatują na uprawy zbóż.

Mszyce to owady niezwykle płodne, potrafiące przez cały okres wegetacji zbóż rozwinąć kilkanaście pokoleń. Sprzyjają im umiarkowane temperatury i bezdeszczowa pogoda. Szkodliwe są zarówno osobniki dorosłe, jak i wszystkie stadia larwalne. Kolonizują najczęściej liście i źdźbła, choć mszycę zbożową najczęściej można spotkać żerującą na kłosach. W sposób bezpośredni mszyce wysysają soki z tkanek roślin i gdy występują masowo, mogą skutecznie osłabić roślinę. Największe szkody mszyce powodują w fazie nalewania ziarna. Żerując na miękkich ziarniakach, obniżają nie tylko ich masę, lecz także siłę i energię kiełkowania. Szacuje się, że straty wynikające z bezpośredniego żerowania mszyc mogą sięgać 20 kg/ha w przeliczeniu na jedną mszycę na źdźbło.

Zabieg chemicznego zwalczania należy wykonać po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości, który wynosi 5 mszyc na 1 kłosie w okresie kłoszenia i zaraz po wykłoszeniu.

Mszyce należy zwalczać przed wytworzeniem spadzi. Kiedy rośliny pokryte są przez spadź, to insektycydy działają inaczej i wówczas zmienia się ich toksyczność dla pszczół. Po stwierdzeniu spadzi nie wolno używać insektycydów zawierających chloropiryfos oraz dimetoat. Natomiast inne insektycydy można stosować zgodnie z etykietą, ale po zakończonym oblocie plantacji przez pszczoły. Polecanym przez firmę Bayer preparatem, który skutecznie zwalczy szkodnika jest Decis Mega 50 EW. Dawkę 0,1-0,125 l/ha należy stosować po wykłoszeniu, nie później niż do okresu mlecznej dojrzałości ziarna.

Mszyce charakteryzuje wyjątkowa płodność – w ciągu wegetacji zbóż potrafią wytworzyć nawet kilkanaście pokoleń

Mszyce charakteryzuje wyjątkowa płodność – w ciągu wegetacji zbóż potrafią wytworzyć nawet kilkanaście pokoleń

 

Biedronka to naturalny wróg mszyc

Biedronka to naturalny wróg mszyc

Skrzypionki

W Polsce występują dwa gatunki: skrzypionka zbożowa (Oulema melanopa L.) i skrzypionka błękitek (Oulema cyanella Voet.).

Gdy średnia temperatura powietrza przez 2-3 dni przekracza 9oC, chrząszcze opuszczają leża zimowe. Następuje to najczęściej pod koniec kwietnia. Już na początku maja samice składają jaja na najmłodszych liściach zbóż, najczęściej pojedynczo lub w złożach po 2-3 sztuki wzdłuż nerwów liści w pobliżu ich nasady. W sprzyjających warunkach atmosferycznych jedna samica może złożyć 200-300 jaj. Larwy wylęgają się w II i III dekadzie maja i na początku czerwca. Wyglądem przypominają małe ślimaczki. Ich ciało larw pokryte jest lepkim śluzem i kałem. Masowe żerowanie larw powoduje uszkodzenie liści – przede wszystkim flagowych i podflagowych, mających decydujący wpływ na powstawanie plonu ziarna. Żerujące larwy uszkadzają górną skórkę i wyjadają tkankę miękiszową.

 

Progi ekonomicznej szkodliwości:

  • 1-1,5 larwy na jednym źdźble: jęczmienia ozimego, pszenicy ozimej, pszenżyta ozimego i żyta;
  • 0,5-1 larwy na jednym źdźble: jęczmienia jarego, pszenicy jarej, pszenżyta jarego i owsa.

 

Do zwalczania skrzypionek również można wykorzystać preparat Decis Mega 50 EW. Dawkę 0,1-0,125 l/ha należy stosować od początku wylęgania się larw.

Uszkodzenia blaszki liściowej spowodowane żerowaniem larw skrzypionek

Uszkodzenia blaszki liściowej spowodowane żerowaniem larw skrzypionek

Ploniarka zbożówka

Dorosła muchówka ma długość 2 mm, lśniąco czarne ciało, czerwone oczy i brązowożółte odnóża. W ciągu roku rozwija trzy pokolenia. Larwy zimują na oziminach, samosiewach zbóż i trawach. Lot pierwszego pokolenia odbywa się od końca kwietnia do początku czerwca, a jaja są składane na dolnych liściach, a także u podstawy zbóż ozimych i jarych. Jedna samica składa ok. 70 jaj na roślinach do fazy 4 liści. Larwy wgryzają się i żerują we wnętrzu roślin. Uszkadzają liść sercowy, a także liście wewnętrzne. Uszkodzone rośliny zamierają lub nadmiernie się krzewią i się nie kłoszą. Od końca czerwca do sierpnia wylatują osobniki dorosłe drugiego pokolenia. Muchówki drugiego pokolenia składają jaja na dolnych liściach pędów bocznych, a także na górnych liściach i kłosach. Wylęgłe z nich larwy uszkadzają dokłosie, co może prowadzić do jego zasychania, jak również najszybciej dojrzewające ziarniaki.

Chemiczne zwalczanie należy przeprowadzić po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości, tzn. 6 jaj na 10 roślinach, lub 6 larw na 100 roślinach w terminie do początku fazy krzewienia roślin zbożowych.

Beznoga larwa ploniarki zbożowej jest kremowa lub jasnozielona i ma długość do 4,5 mm

Beznoga larwa ploniarki zbożowej jest kremowa lub jasnozielona i ma długość do 4,5 mm

Intensyfikacja upraw zbóż, zmiany w agrotechnice i strukturze zasiewów, powszechne stosowanie pestycydów oraz zmiany klimatyczne są przyczynami coraz częściej występującego zagrożenia ze strony mało znanych, mniej ważnych szkodników. Żyły one od wielu lat w łanach zbóż, lecz w niewielkiej liczbie nie powodując żadnych szkód.
Nowe zagrożenia

Przykładem szkodników zaskakująco licznie pojawiających się w ciągu ostatnich lat mogą być żółwinek zbożowy i lednica zbożowa.

Obydwa pluskwiaki to gatunki ciepłolubne. Najliczniej występują na południu kraju, niemniej jest coraz więcej doniesień o powodowanych przez nie szkodach w centrum i na północnym zachodzie. W zbożach ozimych pojawiają się na przełomie maja i czerwca. Zarówno osobniki dorosłe, jak i larwy wysysają soki z tkanek roślin. Największe straty powodują w pszenicy, życie i pszenżycie. Żerując na kłosach i dojrzewających ziarniakach, prowadzą do spadku masy tysiąca nasion oraz pogorszenia jakości ziarna (zarówno jako materiału siewnego, jak i do celów spożywczych).  

Próg ekonomicznej szkodliwości dla żółwinka zbożowego wynosi średnio 2 larwy na 1 m kw., a w przypadku lednicy zbożowej średnio 2-3 osobniki dorosłe na 1 m kw. w okresie wiosennego wzrostu i krzewienia lub średnio 2 larwy na 1 m kw. w fazie formowania i dojrzałości mlecznej ziarna.

W zbożach jarych straty o znaczeniu gospodarczym zaczynają powodować larwy miniarek. Dorosłe muchówki należące do grupy kilkunastu gatunków pojawiają się od kwietnia do czerwca. Samice składają jednorazowo do 30 jaj na górnej stronie blaszek liściowych. Larwy miniarek (prawie przezroczyste, długości do 3 mm) wgryzają się do wnętrza liści i drążą nieregularne korytarze, wyjadając miękisz pomiędzy dolną i górną skórką. Próg szkodliwości dla miniarek wynosi 20-30 proc. uszkodzonej blaszki liściowej.
Kolejnym szkodnikiem wywołującym coraz większe straty jest łokaś garbatek. Osobnik dorosły to chrząszcz o długości 12-16 mm i czarnym ubarwieniu ciała. Larwa o długości do 3 cm przednią część ma kasztanowobrązową, pozostałą żółtą. Wyposażona jest w silnie rozbudowany aparat gębowy typu gryzącego oraz spłaszczoną głowę ułatwiającą drążenie tuneli w glebie.

Szkodliwe są głównie larwy. W dzień schowane pod powierzchnią ziemi w wydrążonych przez siebie kanałach, nocą żerują na młodych liściach zbóż. Ich negatywne działanie jeszcze bardziej wzrasta wiosną. Próg ekonomicznej szkodliwości to 2 larwy bądź 4 uszkodzone rośliny na 1 m kw.

Polecane produkty

Dowiedz się więcej

Deklaracja zgody na stosowanie “cookies”

W celu ulepszenia Twoich doświadczeń z korzystania z naszego serwisu internetowego, chcemy analizować Twój sposób zachowania na naszej stronie poprzez stosowanie “cookies”. Szczegółowe informacje dotyczące możliwości wyrażenia, lub wycofania w dowolnym momencie Twojej zgody na stosowanie “Cookies” zawarte są w naszej “Polityce prywatności”.