Podczas gdy na zakończenie zbiorów kukurydzy ziarnowej trzeba jeszcze poczekać, kampania zbioru kukurydzy przeznaczonej na kiszonkę jest już za nami. Można więc pokusić się o pierwsze podsumowania i ocenić, jak tegoroczne warunki pogodowe wpłynęły na wysokość oraz jakość uzyskanych plonów. Sezon nie był łatwy, a jego przebieg po raz kolejny pokazał, jak duże znaczenie dla powodzenia uprawy mają warunki pogodowe, właściwy dobór odmiany i precyzyjne określenie terminu zbioru.
Kukurydza już w silosie. Jak wypadł tegoroczny sezon?
Zbiory różniły się w zależności od regionu
Tegoroczna kampania kiszonkowa wyróżniała się przede wszystkim dużym rozciągnięciem w czasie. Różnice w terminach koszenia pomiędzy poszczególnymi częściami kraju sięgały kilku tygodni. Główną przyczyną były nierównomierne opady atmosferyczne, które w istotny sposób wpływały na tempo wzrostu, rozwój i dojrzewanie roślin. Najwcześniej zbiory rozpoczęły się w województwach lubelskim, opolskim, łódzkim, podkarpackim i dolnośląskim. Tam rośliny stosunkowo szybko osiągnęły odpowiednią dojrzałość. Już w drugiej połowie sierpnia zawartość suchej masy w całych roślinach pozwalała na rozpoczęcie zbiorów.
Znacznie później prace prowadzono na północy kraju. Wschodnia część województwa zachodniopomorskiego, Pomorze, północna Wielkopolska oraz Kujawy rozpoczęły kampanię zbiorczą mniej więcej miesiąc późnej. Jeszcze dłużej na odpowiedni moment musieli czekać rolnicy we wschodniej Polsce. Niższa suma temperatur efektywnych, w połączeniu z większą ilością opadów, spowalniała dojrzewanie kukurydzy. W konsekwencji najpóźniejsze plantacje koszono dopiero w drugim i trzecim tygodniu października.
Termin koszenia zależy od wielu czynników
W produkcji kukurydzy na kiszonkę nie można kierować się wyłącznie datą w kalendarzu. Podstawowym kryterium rozpoczęcia zbioru jest zawartość suchej masy w całej roślinie, która powinna wynosić około 32–38%. Osiągnięcie tego poziomu zależy zarówno od przebiegu pogody, jak i właściwości genetycznych uprawianego mieszańca. Duże znaczenie ma przede wszystkim grupa wczesności określana jako FAO. Odmiany o wyższym FAO zazwyczaj potrzebują więcej czasu na osiągnięcie odpowiedniej dojrzałości, dlatego ich zbiór przypada później.
W tym sezonie szczególnie wyraźnie było to widoczne w północno-wschodniej części Polski, gdzie chłodniejsze warunki termiczne dodatkowo opóźniały rozwój roślin. Jeżeli w tych rejonach wysiano odmiany o FAO przekraczającym 270, termin zbioru przesuwał się jeszcze bardziej.
Jeżeli chodzi o cechy odmianowe, to były one zauważalne również w regionach dotkniętych suszą. Niektóre odmiany potwierdziły swoją podwyższoną tolerancję na stresy związane z przebiegiem pogody, jak na przykład DKC3327. Jest to bardzo ważne zagadnienie, ponieważ zwiększa bezpieczeństwo przygotowania odpowiedniego zapasu kiszonki. Tam, gdzie kukurydza dosychała najszybciej, okno zbiorcze wydłużały odmiany o wyraźnym efekcie Stay-Green, jak chociażby DKC3653.
Zróżnicowane plonowanie w różnych częściach kraju
Regionalne różnice w dostępie do wody znalazły bezpośrednie odzwierciedlenie w uzyskanych plonach. Największe ograniczenia wystąpiły w południowej części kraju, gdzie niedobory opadów utrudniały budowanie biomasy. Na słabszych stanowiskach wydajność plantacji spadała niekiedy poniżej 30 ton świeżej masy z hektara. Były to wyniki wyraźnie odbiegające od oczekiwań, jednak w większości przypadków nie oznaczały konieczności obaw o zabezpieczenie gospodarstw w kiszonkę.
Odmiennie wyglądała sytuacja w regionach, w których rozkład opadów i warunki termiczne sprzyjały rozwojowi kukurydzy. Lokalnie uzyskiwano tam bardzo wysokie plony, sięgające nawet 90 ton świeżej masy z hektara. Takie rezultaty należy jednak traktować jako wyniki z najlepszych plantacji, a nie odzwierciedlenie przeciętnej produkcji. W wielu gospodarstwach plonowanie kształtowało się na poziomie 60–70 ton świeżej masy z hektara.
Przy ocenie efektywności uprawy trzeba jednak zachować ostrożność i pamiętać, że masa świeżych roślin nie mówi wszystkiego o rzeczywistym wyniku produkcyjnym. W przypadku kukurydzy kiszonkowej znacznie ważniejszym wskaźnikiem jest ilość suchej masy uzyskanej z jednostki powierzchni. Duży udział wody w świeżym surowcu może bowiem sprawiać, że pozornie bardzo wysoki plon nie przekłada się proporcjonalnie na ilość składników pokarmowych zgromadzonych w silosie. Za dobry rezultat przyjmuje się około 20 ton suchej masy z hektara. Taki poziom osiągano przede wszystkim w tych częściach kraju, w których niedobory wody nie ograniczyły istotnie wzrostu roślin.
Wartość pokarmowa równie ważna jak wysokość plonu
Z punktu widzenia gospodarstw produkujących bydło mleczne o przydatności kukurydzy do zakiszania nie decyduje wyłącznie ilość zebranej biomasy. Równie istotny jest jej skład chemiczny, strawność poszczególnych frakcji oraz koncentracja energii. Nawet wysoki plon nie gwarantuje bowiem uzyskania paszy o odpowiedniej wartości żywieniowej.
Co pokazał tegoroczny sezon?
Tegoroczny sezon po raz kolejny potwierdził, że sukces w produkcji kukurydzy kiszonkowej jest wynikiem współdziałania wielu czynników. Odpowiedni dobór mieszańca, dostosowanie jego wczesności do lokalnych warunków, tolerancja na okresowe niedobory wody oraz właściwe wyznaczenie terminu koszenia mają bezpośredni wpływ na ilość i jakość zgromadzonej paszy. Choć w niektórych regionach susza wyraźnie ograniczyła plonowanie, w skali kraju wielu producentów może uznać tegoroczne zbiory za udane. Ostatecznym sprawdzianem będzie jednak nie tylko ilość zakiszonej biomasy, ale przede wszystkim jej wartość pokarmowa i przydatność w żywieniu stada.