Nazwa łacińska: Fusarium spp.
Rodzaj patogenu: Choroba grzybowa
Sprawca choroby: Fuzarioza kłosów zbóż wywoływana jest przez grzyby z rodzaju Fusarium. Do najważniejszych sprawców należą m.in. Fusarium graminearum, Fusarium culmorum oraz inne gatunki odpowiedzialne za porażenie kłosów i produkcję niebezpiecznych mykotoksyn.
Fuzarioza kłosów zbóż jest jedną z najgroźniejszych chorób pszenicy, jęczmienia, pszenżyta i innych gatunków zbóż. Oprócz strat plonu stanowi poważne zagrożenie dla jakości ziarna, ponieważ porażone kłosy mogą zawierać mykotoksyny ograniczające przydatność ziarna do spożycia oraz produkcji pasz.
Fuzarioza kłosów to choroba grzybowa rozwijająca się przede wszystkim w okresie kwitnienia zbóż. Patogen infekuje kwiaty i rozwijające się ziarniaki, powodując uszkodzenie kłosów oraz pogorszenie parametrów jakościowych plonu.
Znaczenie gospodarcze choroby związane jest nie tylko z obniżeniem plonu, ale również z obecnością mykotoksyn w ziarnie. W latach o wysokiej presji choroby straty mogą dotyczyć zarówno ilości, jak i jakości zebranego materiału.
W wielu gospodarstwach fuzarioza kłosów występuje równocześnie z brunatną plamistością liści zbóż, septoriozą paskowaną liści pszenicy lub innymi chorobami liści, które dodatkowo osłabiają plantację.
Pierwsze objawy widoczne są najczęściej krótko po kwitnieniu. Charakterystycznym symptomem jest przedwczesne bielenie pojedynczych kłosków lub fragmentów kłosa, podczas gdy pozostała część pozostaje zielona.
W warunkach wysokiej wilgotności na plewach i kłoskach pojawia się różowy lub łososiowy nalot zarodników grzyba. W późniejszym okresie porażone ziarniaki są słabo wykształcone, pomarszczone, lekkie i często mają różowawe przebarwienia.
Objawy mogą przypominać uszkodzenia wywołane przez inne choroby kłosów, dlatego warto monitorować również występowanie czerni zbóż oraz chorób podstawy źdźbła.
Największe zagrożenie występuje podczas kwitnienia zbóż, gdy utrzymuje się wysoka wilgotność powietrza, częste opady deszczu oraz umiarkowane temperatury.
Źródłem infekcji są najczęściej porażone resztki pożniwne pozostające na powierzchni gleby. Szczególnie wysokie ryzyko występuje w gospodarstwach prowadzących uproszczenia uprawowe oraz tam, gdzie zboża uprawiane są po kukurydzy.
Rozwojowi choroby sprzyja również obecność innych patogenów osłabiających rośliny oraz długotrwałe zwilżenie kłosów.
Fuzarioza kłosów może powodować znaczne straty plonu wynikające z gorszego wypełnienia ziarna oraz zmniejszenia masy tysiąca ziaren.
Jeszcze większym problemem jest pogorszenie jakości ziarna. Obecność mykotoksyn może dyskwalifikować partie ziarna z wykorzystania spożywczego lub paszowego. W rezultacie producenci ponoszą straty finansowe związane z obniżeniem wartości handlowej plonu.
Silne porażenie wpływa również negatywnie na zdolność kiełkowania materiału siewnego.
Podstawą profilaktyki jest odpowiedni płodozmian oraz właściwe zagospodarowanie resztek pożniwnych. Szczególną uwagę należy zwracać na stanowiska po kukurydzy, gdzie źródło infekcji może być szczególnie duże.
Istotne znaczenie ma także dobór odmian, termin siewu oraz regularny monitoring plantacji w okresie kłoszenia i kwitnienia. W gospodarstwach intensywnie prowadzących uprawę pszenicy lub uprawę jęczmienia niezbędne jest monitorowanie ryzyka wystąpienia choroby w oparciu o warunki pogodowe.
Skuteczne ograniczanie choroby wymaga połączenia działań agrotechnicznych z właściwie zaplanowaną ochroną fungicydową. Kluczowe znaczenie ma termin wykonania zabiegu, który powinien przypadać na okres największego zagrożenia infekcją kłosów.
Regularne obserwacje plantacji oraz uwzględnianie przebiegu pogody pozwalają skuteczniej chronić kłosy przed porażeniem i ograniczać ryzyko występowania mykotoksyn w ziarnie.
