Nazwa łacińska: Fusarium spp.
Rodzaj patogenu: Choroba grzybowa.
Sprawca choroby: Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni wywoływana jest przez grzyby z rodzaju Fusarium, przede wszystkim Fusarium culmorum oraz Fusarium avenaceum. Patogeny te porażają korzenie, podstawę źdźbła oraz tkanki przewodzące roślin zbożowych.
Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni należy do najważniejszych chorób podstawy źdźbła zbóż. Uszkodzenie tkanek przewodzących utrudnia pobieranie wody i składników pokarmowych, osłabia rozwój roślin oraz może prowadzić do słabszego wypełnienia kłosów i obniżenia plonu.
Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła jest chorobą występującą w uprawach pszenicy, jęczmienia, żyta i pszenżyta. Patogeny z rodzaju Fusarium mogą infekować rośliny już na bardzo wczesnych etapach rozwoju, dlatego pierwsze objawy często obserwowane są u ozimin jesienią.
Grzyby rozwijają się w obrębie systemu korzeniowego oraz podstawy źdźbła, uszkadzając tkanki odpowiedzialne za transport wody i składników pokarmowych. W efekcie rośliny słabiej się rozwijają, gorzej wykorzystują potencjał plonowania i stają się bardziej podatne na działanie niekorzystnych warunków środowiskowych.
Choroba jest ściśle powiązana z występowaniem innych patogenów powodujących fuzariozę kłosów zbóż, brunatną plamistość liści zbóż oraz pozostałe choroby podstawy źdźbła, dlatego wymaga kompleksowego podejścia do ochrony plantacji.
Pierwsze objawy pojawiają się już jesienią u zbóż ozimych. Na podstawie siewek widoczne są nieregularne, kreskowate plamy o jasnobrunatnym lub ciemnobrunatnym zabarwieniu. W miarę rozwoju infekcji zmiany obejmują coraz większą część podstawy źdźbła.
Charakterystyczne plamy obserwowane są na pochwach liściowych oraz wewnątrz źdźbła. Z czasem pojawiają się brunatne nekrozy rozprzestrzeniające się od podstawy rośliny nawet do drugiego kolanka.
Silnie porażone rośliny słabiej rosną, wcześniej żółkną i wykazują objawy niedoboru wody nawet przy jej odpowiedniej dostępności w glebie. W późniejszych fazach rozwoju może dochodzić do słabszego wykształcenia kłosów i ziarna.
Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone resztki pożniwne pozostające na polu. Patogeny mogą przetrwać w glebie oraz na materiałach roślinnych przez wiele miesięcy.
Ryzyko rozwoju choroby wzrasta w uproszczonych systemach uprawy, przy dużym udziale zbóż w zmianowaniu oraz na stanowiskach o wysokiej presji chorób odglebowych. Szczególnie narażone są plantacje prowadzone w monokulturze lub po przedplonach sprzyjających rozwojowi Fusarium.
Dodatkowo stres środowiskowy, uszkodzenia systemu korzeniowego oraz niekorzystne warunki pogodowe mogą zwiększać podatność roślin na infekcję.
Najważniejszym skutkiem choroby jest ograniczenie przewodzenia wody i składników pokarmowych w roślinie. W rezultacie dochodzi do osłabienia wzrostu oraz pogorszenia rozwoju systemu korzeniowego.
Porażone rośliny często tworzą słabiej wykształcone kłosy, a ziarno może być drobniejsze i gorzej wypełnione. W skrajnych przypadkach pojawia się poślad, czyli niewykształcone ziarniaki o bardzo niskiej wartości użytkowej.
Przy wysokim nasileniu choroby straty mogą obejmować zarówno ilość, jak i jakość uzyskiwanego plonu.
Podstawą profilaktyki jest stosowanie prawidłowego płodozmianu oraz ograniczanie źródeł infekcji pozostających na polu. Bardzo ważne znaczenie ma odpowiednie zagospodarowanie resztek pożniwnych oraz unikanie nadmiernego udziału zbóż w strukturze zasiewów.
Warto również monitorować plantacje od jesieni oraz obserwować występowanie pierwszych objawów na siewkach. Działania profilaktyczne powinny obejmować również kompleksową ochronę przed innymi chorobami zbóż oraz utrzymywanie dobrej kondycji roślin.
Skuteczne ograniczanie choroby wymaga połączenia działań agrotechnicznych z odpowiednio zaplanowaną ochroną fungicydową. Kluczowe znaczenie ma ograniczanie źródeł infekcji oraz utrzymywanie wysokiej zdrowotności systemu korzeniowego i podstawy źdźbła.
Regularna lustracja plantacji pozwala ocenić skalę problemu i podjąć działania ochronne na odpowiednim etapie rozwoju zbóż. Ochrona podstawy źdźbła stanowi jeden z najważniejszych elementów budowania wysokiego i stabilnego plonu.
Na podstawie źdźbła i pochwach liściowych pojawiają się jasnobrunatne lub ciemnobrunatne plamy oraz nekrozy, które stopniowo obejmują kolejne tkanki rośliny.
Chorobę powodują grzyby z rodzaju Fusarium, przede wszystkim Fusarium culmorum oraz Fusarium avenaceum.
Pierwsze symptomy można obserwować już jesienią na roślinach zbóż ozimych.
Patogen uszkadza tkanki przewodzące, ogranicza pobieranie wody i składników pokarmowych oraz prowadzi do słabszego wypełnienia kłosów.
Tak. Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła może powodować powstawanie pośladu oraz obniżenie jakości i ilości plonu
Najważniejsze znaczenie mają płodozmian, odpowiednia agrotechnika, monitoring plantacji i terminowo prowadzona ochrona zbóż.
